Lusor primus verbum quod ceteris ignotum habet ex lexico eligit et viva voce enuntiat (fortasse cum indiciis grammaticis, v.g. utrum verbum electum nomen an adjectivum sit, sed semper sine significatione!).

Lusor secundus nunc significationem quam maxime credibilem profert. Nihil refert num verbum ei notum sit necne, neque veramne an falsam verbi vim profert, quia tertium lusorem persuadere vult se recte dixisse. Hoc num credat necne lusor tertius dicat.

Nunc lusor primus verbi explanationem ex lexico recitat et decernit an lusor secundus verum dixerit necne. Deinde puncta lusori secundo et tertio more sequente distribuuntur:

Si tertius falsam explanationem veram esse credidit, ille nulla, secundus autem dua puncta accipit pro optima imaginatione et maxima persuadentia sua.

Si aut secundus rectam explanationem protulit aut tertius recte judicavit, ille qui recte dixit unum punctum pro scientia sua accipit. Qui autem falsum dixit aut judicavit nullum punctum habebit.

Optimum ergo, si secundus tertium falsa explanatione fallit, quia hic nulla, ille autem dua puncta accipiet. Callidior tertius si est hoc avertet et falsam significationem falsam esse declarabit. Hoc modo ipse praeter regulas supra datas unum punctum, secundus nullum accipiet.

Ministeria lusorum nunc per unum progrediuntur et denuo verbum ex lexico proponitur. Victor est qui in fine pleraque puncta habet.

Mecum disputate de his vocabulis!

Jam prius Conradus Kokoszkiewicz (nomine Latino: Draco) tabulam verborum computatralium confecit cujus verba autem magis ad res computatralias quam ad interretiales spectant.

Quia ultimo ab usu decernitur quæ verba accipiuntur in Latinitatem vivam, nolo nova verba proponere quæ aut jam utuntur (de hac re me certiorem facitis, quæso) aut supervacanea sunt. Malo disputationem incendere quæ sint optima verba pro quibusdam verbis Anglicis.

Omnes, quibus lingua Latina cordi est, sibi libros auctorum classicorum emunt, ut eos legant. Sed quis est, qui totam litteraturam Latinam (omnia quæ supersunt) sibi emere potest? Plerique aut pecuniá aut spatio, ut libros in domo suo in pegmate librorum ponant, carent. Tamen fieri potest, ut “omnia quæ supersunt” in ordinatro habere possimus, ac quidem gratis, quod forsitan vix credere velis. Quomodo hoc efficiendum sit et quæ insuper (præter legere) litteris facere possimus, hóc commentario referetur. In prima parte, quomodo litteras nobis paremus, refertur, in secunda parte, quæ ultro litteris facere possimus.

Pars prima: Quomodo textús accipiamus

Societas scientiarum spiritalium, quæ dicitur “The Packard Humanities Institute” (PHI), duos compactos discos (”CD”) paravit qui nostrá intersunt:

PHI CD #5.3 (Latine, editus anno 1991): hóc discó compactó tota litteratura Latina ab initio usque ad AD 200 continetur, etiam nonnulli textús posteriores, e.g. auctorum Servii, Porphyrii, Zenonis, Justiniani. Insuper continentur versiones Bibliæ sacræ: Versio Hebraica, Septuaginta, Novum Testamentum Græcum, Vulgata Latina, King James (Anglice) et “Revised Standard Version” (Anglicé).

PHI CD #7 (documentaria Græca, editus anno 1997): hóc discó compactó continentur (1) papyra documentaria in studiorum Universitate Dukeana auxilio studiorum Universitate Michiganeana præparata; (2) inscriptiones Græcæ in studiorum Universitate Cornelliana, Ohiense statale et aliis præparatæ; et (3) Novum Testamentum Copticum in studiorum Universitate Yaleana praeparatum et textús in loco Nag Hammadi inventi, qui in studiorum Universitate Claremonteana præparati sunt.

Pro illis discis compactis licentia usús præbetur, tamen non veneunt. Et pro licentia singulari et institutoria impensa non rogantur.

Ad discos obtinendos necesse est licentiæ textum, quem invenies in loco, qui est http://www.inrebus.com/docs/PHI_license.zip, diligenter legere et primam et ultimam paginam complére. “Status legalis” in prima pagina aut individualis aut institutorius designandus est; si autem licentiam institutoriam rogas, nomen institutionis scribe. In pagina quarta indica, quos discos obtinére vis. Si plures quæris, ut in diversis ordinatris eodem tempore adhibéri possint hoc nota in pagina ultima. Deinde licentiæ textui nomen tuum subscribe et mitte ad societatem “PHI”! Disci et confirmatio licentiæ tibi mittentur.

Disci textús tantum continentur, non vero auxilia quibus ii legi possunt. De hac re in altera parte agemus.

Pars altera: Quomodo textús legere et quærere possímus

Sunt programmata diversa ad textus legendum apta, e.g. Musaios, Philolex, Lector et alia. Cum autem hæc programmata pro non parvo pretio veneunt, nobis ad auxilium spectandum est, quod non majus pretium quam textus ipsi habet, i.e. quod gratis præbetur! Peropportuné contigit, ut tale programma a Doctore Petro Heslin philologo classico studiorum Universitatis Dunhelmensis scriptum esset. Hoc programma nomine “Diogenes” pro systematibus agentibus generis Microsoft Windows, MAC OS et Linux (Unix) paratum in interrete invenies hóc in locó: http://www.dur.ac.uk/p.j.heslin/Software/Diogenes/.

In paginis interretialibus etiam explicatur, quomodo programma in ordinatro instituendum sit. Non autem refertur, quomodo programmate utamur, ut textus ipsos legamus. Ergo nunc vobis ea referam, quæ ex experimentis inveni.

In initio programma “Diogenes” instruere debemus, ubi corpora textuum inveniuntur. Hoc sub indice, qui est “Edit | Preferences” fieri potest. Praeter textús a “PHI” praebitos etiam Thesaurus Linguæ Græcæ programmate “Diogenes” adhibito legi ac quæri potest. Cum hoc fecerimus et iterum programma aperímus, hóc modo salutamur:

Si e.g. scire volumus, quibus in locis verbum, q.e. “promulsis” reperítur, prope “Query” scribendum est “promulsi” (ut enim etiam formas declinationis reperiamus), deinde signum “Go” mure premendum est et paucis momentis post hi sex loci redduntur (non omnes in imagine visibiles sunt):

M. Tullius Cicero. Epistulae ad Familiares (Cicero: Epistulae ad Familiares. 2 vols., ed. D. R. Shackleton Bailey, 1977). (0474: 056) book 9, letter 16, section 8, line 9 neque est quod in promulside spei ponas aliquid, quam totam sustuli; solebam enim antea debilitari oleis et lucanicis tuis. Go to Context M. Tullius Cicero, Epistulae ad Familiares book 9, letter 20, section 1, line 6 non eum quem tu es solitus promulside conficere. Go to Context Iustinianus. Digesta Iustiniani 1–50 (The Digest of Justinian. Vols. 1–4, ed. T. Mommsen, P. Krüger, A. Watson, 1985). (2806: 002) book 34, chap 2, par 19, sect 10, line 3 Sed cui uasa sint legata, non solum ea continentur, quae aliquid in se recipiant edendi bibendique causa paratum, sed et quae aliquid sustinea<n>t: et ideo scutellas uel pro- mulsidaria contineri.

Quid autem verbum, q.e. “promulsis”, significat? Hoc duobus modis invenire potes: Aut tibi elige “Look up a word in the dictionary” in pagina prima, aut preme “Go to context” in pagina priore, quod nunc facimus: Eligimus contextum primi loci verbi, q.e. promulsis, et in textu premimus verbum idem. Ut vides in dextra parte lemma pertinens ad lexicon, q.e. “Lewis & Short” apparet (nam illud lexicon, sicut Liddell-Scott-Jones pro linguá Græcá, programmate “Diogenes” continetur):

Illo modo textús auctorum cito legere possumus, cum tempus, quod in lexico evolvendo perditur, nunc ad particulam secundæ reductum sit! Si autem indicem auctorum inspicere vis, tibi elige “Browse to a specific passage in a given text” et nihil apud “Query” inscribe - tunc index auctorum monstrabitur. Cum nomen alicujus auctoris premis, index operum hujus auctoris apparet.

Ultimo exemplo nobis corpus “Miscellaneous PHI texts” et “Browse to a specific passage in a given text” eligimus et in Novo Testamento Græco initium euangelii secundum Marcum uná cum lemmate verbi, q.e. “Christus” in lexico Liddell-Scott-Jones monstramus:

Multæ aliæ res explorari possunt, ut disquisitiones ad usum verborum aut conjunctionum verborum apud quosdam auctores etc. inveniantur. De his rebus aliquid inveniri potest hóc in loco: “http://www.princeton.edu/~classics/tech/diogenes.html”.

Monstrare volui, quomodo auxilio programmatis “Diogenes” una cum textibus antiquis revera laboratorium litterarium nobis parare possimus, quo ad multas et varias quæstiones responderi potest, ad quas sólum lexici usu responsum non fit: Verbi gratiá quotiens verbum quoddam in usu fuerit (apud auctorem quendam vel apud omnes auctores, in quibus contextibus verbum vel conjunctio verborum adhibeatur), quis locutione, quæ est “opus est” cum nominativo utatur (sæpe Cicero in epistulis!) etc.

Et ut id facere possimus sine impensis, pro eo multæ gratiæ societati “PHI” et Dr.i Petro Heslin debentur!

Hic ludus liberis major duorum annorum aptus est. Per hoc ludum nomina colorum facile addiscent.

Régulæ ludi: Lusores alternis vicibus áleam jacunt et sibi calculum illius coloris qui picturæ aleæ jactæ congruit (quoad enim calculi illius coloris restent) sumunt. Cum núlli calculi restent is qui altissimam turrim calculis exstruxit victor est!

Fortasse quæris cur longam vocalem non per macron (ut in ā) exhibeam ut hodiernis temporibus nonnúllis in libris fieri solet. Responsum ad hanc quæstionem duplex est: Primum, per sæcula per macron non quantitates vocalium, sed syllabarum indicatæ sunt. Itaque confusio facile oriri potest de quantitate vocalium in iis syllabis quæ positione longæ sunt. Melius ergo si macron in arte metricá atque scansione syllabarum manet, apex in phoneticá atque vocalibus naturá longis distinguendis. Alterum, apices in scribendo ope computatri multo facilius adhibentur per pléctra múta quæ dicuntur (Anglicé: dead keys) quam per macron quod laboriosius transcribendum est et in litteris électronicis interdum indicari haud potest!

Exhibitio quantitatum autem non sólum ad bonum pronúntiationem adjuvandam sed imprímís ad sententias melius intellegendas útile, immo interdum necesse est, ut Quíntilianus díxit: “malus arborem significet an hominem non bonum, apice distinguitur”.

Quidam litteris instituendos qui minores septem annis essent non putaverunt, quod illa primum aetas et intellectum disciplinarum capere et laborem pati posset. ( …. ) Melius autem qui nullum tempus vacare cura volunt, ut Chrysippus. Nam is, quamvis nutricibus triennium dederit, tamen ab illis quoque iam formandam quam optimis institutis mentem infantium iudicat. XVII. cur autem non pertineat ad litteras aetas quae ad mores iam pertinet? Neque ignoro toto illo de quo loquor tempore vix tantum effici quantum conferre unus postea possit annus; sed tamen mihi qui id senserunt videntur non tam discentibus in hac parte quam docentibus pepercisse. XVIII. Quid melius alioqui facient ex quo loqui poterunt (faciant enim aliquid necesse est)? aut cur hoc quantulumcumque est usque ad septem annos lucrum fastidiamus? Nam certe quamlibet parvum sit quod contulerit aetas prior, maiora tamen aliqua discet puer ipso illo anno quo minora didicisset. XIX. Hoc per singulos prorogatum in summam proficit, et quantum in infantia praesumptum est temporis adulescentiae adquiritur. Idem etiam de sequentibus annis praeceptum sit, ne quod cuique discendum est sero discere incipiat. Non ergo perdamus primum statim tempus, atque eo minus quod initia litterarum sola memoria constant, quae non modo iam est in parvis, sed tum etiam tenacissima est. XX. Nec sum adeo aetatium inprudens ut instandum protinus teneris acerbe putem exigendamque plane operam. Nam id in primis cavere oportebit, ne studia qui amare nondum potest oderit et amaritudinem semel perceptam etiam ultra rudes annos reformidet. Lusus hic sit, et rogetur et laudetur et numquam non fecisse se gaudeat, aliquando ipso nolente doceatur alius cui invideat, contendat interim et saepius vincere se putet: praemiis etiam, quae capit illa aetas, evocetur. XXI. parva docemus oratorem instituendum professi, sed est sua etiam studiis infantia, et ut corporum mox fortissimorum educatio a lacte cunisque initium ducit, ita futurus eloquentissimus edidit aliquando vagitum et loqui primum incerta voce temptavit et haesit circa formas litterarum: nec, si quid discere satis non est, ideo nec necesse est. XXII. Quodsi nemo reprehendit patrem qui haec non neglegenda in suo filio putet, cur improbetur si quis ea quae domi suae recte faceret in publicum promit? Atque eo magis quod minora etiam facilius minores percipiunt, et ut corpora ad quosdam membrorum flexus formari nisi tenera non possunt, sic animos quoque ad pleraque duriores robur ipsum facit. XXIII. An Philippus Macedonum rex Alexandro filio suo prima litterarum elementa tradi ab Aristotele summo eius aetatis philosopho voluisset, aut ille suscepisset hoc officium, si non studiorum initia et a perfectissimo quoque optime tractari et pertinere ad summam credidisset? XXIV. Fingamus igitur Alexandrum dari nobis, impositum gremio dignum tanta cura infantem (quamquam suus cuique dignus est): pudeatne me in ipsis statim elementis etiam brevia docendi monstrare compendia? Neque enim mihi illud saltem placet, quod fieri in plurimis video, ut litterarum nomina et contextum prius quam formas parvoli discant. XXV. Obstat hoc agnitioni earum, non intendentibus mox animum ad ipsos ductus dum antecedentem memoriam secuntur. Quae causa est praecipientibus ut, etiam cum satis adfixisse eas pueris recto illo quo primum scribi solent contextu videntur, retro agant rursus et varia permutatione turbent, donec litteras qui instituuntur facie norint, non ordine: quapropter optime sicut hominum pariter et habitus et nomina edocebuntur. XXVI. Sed quod in litteris obest in syllabis non nocebit. Non excludo autem id quod est notum irritandae ad discendum infantiae gratia, eburneas etiam litterarum formas in lusum offerre, vel si quid aliud quo magis illa aetas gaudeat inveniri potest quod tractare intueri nominare iucundum sit. XXVII. cum vero iam ductus sequi coeperit, non inutile erit eos tabellae quam optime insculpi, ut per illos velut sulcos ducatur stilus. Nam neque errabit quemadmodum in ceris (continebitur enim utrimque marginibus neque extra praescriptum egredi poterit) et celerius ac saepius sequendo certa vestigia firmabit articulos neque egebit adiutorio manum suam manu super imposita regentis. ( … ) XXX. Syllabis nullum compendium est: perdiscendae omnes nec, ut fit plerumque, difficillima quaeque earum differenda, ut in nominibus scribendis deprehendantur. XXXI. Quin immo ne primae quidem memoriae temere credendum: repetere et diu inculcare fuerit utilius et in lectione quoque non properare ad continuandam eam vel adcelerandam, nisi cum inoffensa atque indubitata litterarum inter se coniunctio suppeditare sine illa cogitandi saltem mora poterit.